header2

De regio werkt met het “Liemers Lijstje”

Zeven beloften aan de leerlingen

Tekst: Pieter Copier | Foto: John Voermans | Artikel uit ‘VanTwaalfTotAchttien’ | februari 2017

In april 2016 stond in Van Twaalf tot Achttien een artikel over zeven schoolleiders die op zoek waren naar collega’s met lef om samen het onderwijs in de Liemers, een streek ten oosten van Arnhem, over een andere boeg te gooien. Aan deze oproep is gehoor gegeven. Nu ligt er een “Liemers Lijstje” met zeven beloften aan de leerlingen, die zowel door het voortgezet onderwijs als ook door alle basisscholen en kinderopvangorganisaties worden onderschreven. “Wanneer beginnen we?” is de meest gestelde vraag.

We praten met drie schoolleiders: Léon Lucas van het Candea College, Harald Wiggers van het Liemers College en Annemieke Miltenburg van de Joannesschool en de Bernadetteschool (beide basisscholen). Zij behoorden tot de zeven schoolleiders die eind 2015 een eerste “leercirkel” vormden. Vanuit de vaste overtuiging dat het huidige onderwijs kinderen onvoldoende voorbereidt op de complexe en snel veranderende maatschappij, wilden zij een brede dialoog op gang brengen over een wezenlijk andere benadering. Lucas: “Iedereen ziet dat ons onderwijs niet meer van deze tijd is, dus moet het anders. Dat zijn we verplicht aan onze leerlingen”.

Olievlek
Die brede dialoog is er gekomen door steeds een volgende leercirkel aan te boren. De zeven schoolleiders bedachten vragen die in hun scholen door docenten aan elkaar en aan leerlingen werden voorgelegd. Ook benaderde iedere schoolleider twee andere schoolleiders, waardoor het initiatief zich als een olievlek over de Liemers verspreidde. Het gevolg is dat inmiddels alle scholen en bijvoorbeeld ook de voorschoolse opvang zijn aangehaakt. En dat er dus sprake is van een enorm breed draagvlak.
Wiggers: “We hebben met zeker tweeduizend leerlingen gesproken. Niet door ze een enquête te laten invullen, maar door echt met ze in gesprek te gaan. Hoe wil je het liefst leren en hoe moet jouw leeromgeving eruitzien? Met de antwoorden op dat soort vragen zijn we verder gegaan”. Ook de ouders werden in het proces meegenomen, op de scholen van Miltenburg via de bestaande klankbordgroepen: “opvallend was dat ouders het vooral belangrijk vinden dat hun kind gezien wordt. Ze vertrouwen erop dat wij wel zorgen voor goed onderwijs”.

Andere mindset
Die kanteling is vooral een andere “mindset”, bijvoorbeeld accepteren dat scholen niet meer het monopolie op kennis hebben. Miltenburg: “Leerlingen brengen slechts een vijfde van hun tijd door op school. Daarbuiten leren ze heel veel en vaak ook nog op een leukere manier”. Lucas vult aan: “We moeten de buitenwereld naar binnen halen. Je kunt niet meer zonder. Scholen zijn te veel wat ik noem “stelsels van begrenzingen”: tussen vakken, tussen klassen, tussen jaarlagen, tussen opleidingen en tussen de school en de samenleving. We hebben ze zelf bedacht en we houden ze zelf in stand. Eén voorbeeld? Waarom staan we nog steeds toe dat het zwakste vak bepaalt op welk niveau een leerling examen doet? We moeten die begrenzingen een voor een wegnemen”.

Wiggers wijst op een ander belangrijk onderdeel van de kanteling in het denken over onderwijs. “Scholen moeten beseffen dat zij er zijn om het leren van het kind te organiseren. Leerlingen zijn heel goed in staat om mee te praten over hun leerdoelen en aan te geven wat zij daarbij nodig hebben. Dat is iets heel anders dan wat we gewend zijn, namelijk dat de school het doceren organiseert door te bepalen wat de leerling op welk moment leert. Dan heb je inderdaad een andere mindset nodig, waarin je de leerling de ruimte geeft, je toelaat dat formeel en informeel leren door elkaar heen lopen en waarin je bereid bent automatismen los te laten”.

Volgende stap
Nu het Liemers Lijstje er is, is het tijd voor de volgende stap: ervoor zorgen dat het niet bij mooie woorden blijft. De drie schoolleiders zijn daar erg optimistisch over, vooral vanwege het enthousiasme dat ze ontmoeten. Volgens Lucas staat een ruime meerderheid van de medewerkers op zijn school achter een andere aanpak. “Mensen barsten van de energie. Ze hebben er zin in en vragen zich af waarom we dit niet eerder hebben gedaan. Ook buiten de school zie ik alleen maar stralende gezichten als ik vertel waarmee wij bezig zijn”.

Het Liemers Lijstje wordt de komende tijd breed onder de aandacht gebracht in de Liemers. Dat is niet alleen omdat de schoolleiders trots zijn op de grote stappen die binnen een jaar gezet zijn. Ze beseffen ook dat het vervolg staat of valt met de betrokkenheid en medewerking van de “buitenwereld”. Ze willen voorkomen dat het Liemers Lijstje niet of verkeerd begrepen wordt. Miltenburg: “De meeste ouders hebben hun eigen schooltijd als referentiekader. Zij moeten eraan wennen dat kinderen anders leren en dat ze dat niet meer de hele dag op dezelfde plek doen. Daarom hebben we kijkdagen. Maar ik maak me daar geen zorgen over. Laatst kregen we van de Vrienden van de Bernadetteschool negen iPads aangeboden. Dat is een initiatief vanuit de dorpsgemeenschap. Die hebben het dus begrepen. Lucas heeft dezelfde ervaring: “Als je het goed uitlegt en transparant bent, reageren mensen positief. Dan willen ze weten wanneer we beginnen”.

Gluren bij de buren
Minstens even belangrijk is uiteraard dat de scholen nu concrete stappen gaan zetten. Wat Wiggers betreft komt er een Liemersbrede activiteitenkalender met studiedagen en conferenties, zodat de scholen van elkaar weten en leren waarmee ze bezig zijn. “Gluren bij de buren” dus. Ook op andere vlakken hoopt hij dat het Liemers Lijstje nieuwe ontwikkelingen in gang zet. “Ik denk dat je door samenwerking met het speciaal onderwijs kunt voorkomen dat leerlingen in het reguliere onderwijs afhaken. Laat docenten bij elkaar in de keuken kijken. Zo kun je ook proberen te regelen dat meer- en hoogbegaafde kinderen
in hun “peergroup” kunnen blijven. Dat moet en kun je als basis- en voortgezet onderwijs samen organiseren door de expertise van alle partijen in het netwerk in te zetten voor het leerproces van kinderen”.

Praat met de drie schoolleiders en dit soort voorbeelden vliegen je om de oren. Ze weten zeker dat ze over een jaar weer een stuk verder opgeschoten zijn. Het Liemers Lijstje zorgt ervoor dat het onderwijs in de Liemers werkt vanuit een en dezelfde gedachte (verticale leerling), ongeacht de grondslag van de school of het onderwijsconcept. Stiekem hopen de schoolleiders dat hun initiatief niet beperkt blijft tot de Liemers. De eerste contacten buiten het gebied zijn al gelegd.

Het Liemers Lijstje (zeven beloften aan de leerlingen):

  • We zien wie je bent en je merkt dat we in je geloven

  • Wij hebben hoge verwachtingen van elkaar

  • Leren is leuk en kan overal

  • Jouw leeromgeving is boeiend, inspirerend en uitdagend

  • Je hebt altijd zelf een keuze

  • Als het samen kan, doen we het niet alleen

  • Je weet wat je moet leren en wat je ermee kunt doen

 

Waarom staan we nog steeds toe dat het zwakste vak bepaalt op welk niveau een leerling examen doet?